ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ریاض المشتاقین از مهمترین منابعی است كه دربارۀ مولانا خالد و شیخ سراجالدّین نوشته شده و اقدم كتابهایی است كه به زبان فارسی دربارۀ این دو بزرگوار تألیف شدهاند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ریاضالمشتاقین اثر گرانبهاي عارف،عالم،اديب و نويسندۀ تواناي قرن سيزدهم علامه ملا حامد كاتب الأسرار بیسارانی ـ كتابي كه سالهاست محققان و مشتاقان در پي آنند ـ پس از مدّتها به زيور طبع آراسته شد. اين كتاب با تصحيح و مقدمه و حواشی ابوبكر سپهرالدين و به كوشش محمد رئوف سپهرالدین منتشر شده است.مركز پخش كتاب خانقاه شيخ شمسالدّين برهاني است. اين طبع از كتاب ـ كه با عنوان سيري در رياضالمشتاقين و در ۴۷۰ صفحه منتشر شده است ـ اگرچه متن كامل رياضالمشتاقين نيست امّا گزيدهاي نيكو و شامل بخش اعظم كتاب است. در پی، اطلاعات بيشتري دربارۀ رياضالمشتاقين آمده است:

ریاض المشتاقین، كتابی است در شرح حال و مناقب و خوارق حضرت مولانا خالد نقشبندی و حضرت شیخ عثمان سراجالدّین؛ ملا حامد این كتاب را به پیشنهاد و درخواست پیرزادگان خود (فرزندان شیخ عثمان) و بر مبنای كتاب بركات احمدیه ـ كه كتابی است از خواجه محمّد هاشم كشمی بدخشانی (متوفی 1054) در شرح احوال و مناقب امام ربّانی شیخ احمد فاروقی سهرندی و مرشد او خواجه محمّدباقی ـ نوشته است، تاریخ تألیف ریاضالمشتاقین 1275 هـ.ق است.
بیسارانی در مقدمۀ كتاب، دربارۀ وجه تسمیه و بخشهای آن مینویسد: « چون در این رساله، خاصیت بوستان است كه مشامِ جانِ مشتاقان، مانند بلبل از گلهای خندانِ آن، بو سِتان است پس آن را ریاضالمشتاقین نام نهاده بر یك مقدّمه و سه روضه و یك خاتمه مرتّب ساختم. مقدّمه در مقدّمات و معدّات و اسبابِ وصولِ این مركز دائرۀ نقص و قصور و خمول به شرفِ حضور و قبولِ حضرت شیخالزّمان شیخی و سیدی و سندی و ذخیرة یومی و غدی ـ قدّس سرّه، روضۀ اولی در ترجمۀ حضرت قطبالطریقه و غوث الحقیقه شیخِ ماجد ذیالجناحین مولانا خالد ـ قدّس سرّه، در بیان اجمالِ احوال و اطوارش از بدءِ وجود تا زمانِ پروازِ روحِ پر فتوحش از این عالمِ مجاز، روضۀ ثانیه در ترجمۀ حضرت سیدی و سندی و مكانالرّوح من جسدی و ذخیرة یومی و غدی شیخالزّمان، شیخ عثمان ـ قدّس سرّه و افیض علینا فیضه و برّه ـ با بعضی از حالات و خوارق عادات آن حضرت ـ روحنا فداه و رضیالله عنه و ارضاه ،روضۀ ثالثه در ذكرِ دلائل اثبات طُرُقِ صوفیۀ علیه و دفعِ پارهای از اعتراضات ناملایم كه محرومان از خوان نعمت و فیض و بركتشان بر ایشان میآورند، عموماً و در بیان خصوصیات و مزایای طریقۀ علیۀ نقشبندیه و احوال و كیفیاتی كه مخصوص به آن طریقِ مباركاند، خصوصاً ، خاتمه در بعضی از مناقب خاصۀ حضرت امام ربّانی مجدِّد الف ثانی ـ رضیالله تعالی عنه».
ریاض المشتاقین از مهمترین منابعی است كه دربارۀ مولانا خالد و شیخ سراجالدّین نوشته شده و اقدم كتابهایی است كه به زبان فارسی دربارۀ این دو بزرگوار تألیف شدهاند و بدین سبب مأخد و مبنای آثار پس از خود گشته و نیز از این لحاظ كه دربارۀ مؤلّف اطّلاعاتی به دست میدهد و حاوی بسیاری از اشعار اوست حائز اهمیت است. این كتاب بیش از آثار دیگر بیسارانی استنساخ شده و شهرت یافته است۱.
1. معرّفي شخصيّت و آثارِ علامه ملا حامدكاتبالأسرارِ بيسارانی با تكيه بر تعليقات او بر مثنوی معنوی (پاياننامۀ كارشناسی ارشد رشتۀ زبان و ادبیّات فارسی) نوشتۀ: عبدالستّار نقشبندي، دانشگاه كُردستان، مهرماه 1386 .
مطالب مرتبط: